वडिलांना वाऱ्यावर सोडणाऱ्या मुलाला उच्च न्यायालयाचा दणका; फसवून घेतलेले घर परत मिळवून दिले!

वडिलांना वाऱ्यावर सोडणाऱ्या मुलाला उच्च न्यायालयाचा दणका; फसवून घेतलेले घर परत मिळवून दिले!

विदुर नीतीचा श्लोक:

“ज्या घरात वडीलधाऱ्यांचा सन्मान होत नाही आणि त्यांना दुःख दिले जाते, त्या घरात लक्ष्मी कधीच वास करत नाही आणि त्या घराचा नाश निश्चित असतो.”

संपत्ती नावावर करून घेतल्यानंतर आपल्याच जन्मदात्या वडिलांना घराबाहेर काढणाऱ्या आणि त्यांचा छळ करणाऱ्या मुलाला मुंबई उच्च न्यायालयाने चांगलाच धडा शिकवला आहे. एका महत्त्वपूर्ण निकालात, न्यायालयाने ‘मेंटेनन्स अँड वेल्फेअर ऑफ पेरेंट्स अँड सिनिअर सिटीझन्स ॲक्ट, २००७’ (ज्येष्ठ नागरिक कायदा) च्या कलम २३ चा आधार घेत मुलाच्या नावे केलेले ‘गिफ्ट डीड’ (बक्षीसपत्र) रद्द ठरवले आणि ते घर पुन्हा वडिलांच्या ताब्यात देण्याचे आदेश दिले. हा निकाल म्हणजे संपत्तीच्या लोभापायी नात्यांना विसरणाऱ्यांसाठी एक मोठी चपराक आहे, अशी प्रतिक्रिया नोटरी असोसिएशन, जालनाचे कार्याध्यक्ष ॲड. महेश एस. धन्नांवत यांनी दिली आहे.

“मुंबई उच्च न्यायालयाचा हा निकाल अत्यंत स्वागतार्ह आणि समाजाला दिशा देणारा आहे. अनेक प्रकरणांमध्ये असे दिसून येते की, मुले आई-वडिलांकडून प्रेम आणि आपुलकीच्या नावाखाली संपत्ती आपल्या नावावर करून घेतात आणि नंतर त्यांना वाऱ्यावर सोडून देतात. अशा पीडित ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ‘ज्येष्ठ नागरिक कायदा, २००७’ हे एक अत्यंत प्रभावी शस्त्र आहे. या कायद्यातील कलम २३ नुसार, जर एखाद्या ज्येष्ठ नागरिकाने आपली मालमत्ता या अटीवर हस्तांतरित केली असेल की, ती व्यक्ती त्यांच्या मूलभूत गरजा आणि सोयीसुविधा पुरवेल, आणि नंतर ती व्यक्ती तसे करण्यास अयशस्वी ठरली, तर ते हस्तांतरण फसवणूक, दबाव किंवा अनुचित प्रभावाने केले गेले आहे असे मानले जाईल आणि ते रद्द केले जाऊ शकते.”

ॲड. धन्नावत पुढे म्हणाले, “या निकालातील सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की मालमत्ता हस्तांतरित करताना ‘तुमची काळजी घेतली जाईल’ ही अट लेखी स्वरूपात असण्याची गरज नाही. आई-वडील जेव्हा आपल्या मुलाबाळांना मालमत्ता देतात, तेव्हा त्यात काळजी घेण्याची अपेक्षा अंतर्भूतच असते. या निकालाने हा अलिखित नियमच जणू कायद्याच्या चौकटीत बसवला आहे. आजच्या काळात जिथे कौटुंबिक मूल्ये कमी होत आहेत, तिथे हा निकाल ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मोठा आधारस्तंभ ठरेल. नागरिकांनी हेही लक्षात घ्यावे की देशात नवीन कायदे जसे की भारतीय न्याय संहिता जे भारतीय दंड संहिता ची जागा घेत आहे, लागू होत आहेत आणि कायद्याचे ज्ञान असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.”

या प्रकरणात, ८६ वर्षीय वडील, श्री. राम स्वरूप सोधानी यांनी मुंबईतील आपला फ्लॅट मुलगा रविप्रकाश सोधानी आणि नातवाच्या नावावर गिफ्ट डीडद्वारे हस्तांतरित केला होता. हे गिफ्ट डीड अशा वेळी केले गेले जेव्हा वडील घशाच्या कर्करोगाच्या संशयाने आजारी होते आणि भावनिक व शारीरिकदृष्ट्या अत्यंत दुर्बळ होते. मालमत्ता नावावर होताच मुलाचा आणि सुनेचा व्यवहार बदलला. त्यांनी वडिलांचा छळ सुरू केला, त्यांना त्यांच्याच घरात एका खोलीत बंदिस्त केले, त्यांच्या बँक खात्यातून पैसे काढले आणि त्यांच्या मूलभूत गरजांकडेही दुर्लक्ष केले.

या छळाला कंटाळून वडिलांनी ‘मेंटेनन्स ट्रिब्युनल’कडे धाव घेतली. ट्रिब्युनलने वडिलांच्या बाजूने निकाल देत गिफ्ट डीड रद्द केले. मुलाने या निर्णयाविरोधात अपिलीय प्राधिकरणाकडे आणि नंतर मुंबई उच्च न्यायालयात धाव घेतली, परंतु दोन्ही ठिकाणी त्याला अपयश आले. उच्च न्यायालयाने ट्रिब्युनलचा निर्णय कायम ठेवत मुलाला घर रिकामे करण्याचे आदेश दिले.

ही घटना पाहिल्यावर रामायणातील श्रवण बाळाची आठवण येते, ज्याने आपल्या अंध आई-वडिलांना कावडीत बसवून तीर्थयात्रा घडवली. त्याने आई-वडिलांच्या सेवेलाच आपले जीवन मानले. याउलट, आजच्या काळात असे ‘कलयुगी श्रवण’ आहेत जे आई-वडिलांची संपत्ती हडपून त्यांना घराबाहेर काढायलाही मागेपुढे पाहत नाहीत. महाभारतातही, राजा ययातीने जेव्हा आपला मुलगा पुरूकडे त्याचे तारुण्य मागितले, तेव्हा त्याने क्षणाचाही विचार न करता आपले तारुण्य वडिलांना दिले. ही उदाहरणे आपल्याला सांगतात की भारतीय संस्कृतीत आई-वडिलांचे स्थान किती उच्च आहे.हा निकाल केवळ एका कुटुंबापुरता मर्यादित नसून, तो संपूर्ण समाजासाठी एक संदेश आहे की कायद्याच्या नजरेत रक्ताच्या नात्यांपेक्षा कर्तव्य आणि माणुसकी श्रेष्ठ आहे.

Dhannawat Law Associates, Adv. Mahesh S. Dhannawat

B.com, L.L.M, G.D.C. & A., Ex- Vice President, Jalna Dist. Bar Association. = Add: Shivkrupa, Kalikurti, Dr. R P Road, Jalna (MH) 431203 Mob. 9326704647 / 02482-233581 dhannawat.mahesh@gmail.com