जालना जिल्ह्यातील पारध येथे राक्षसणीची पूजा! हिडिंबा माता आणि महर्षी पराशर यात्रेचा अनोखा सांस्कृतिक वारसा

जालना जिल्ह्यातील पारध येथे राक्षसणीची पूजा! हिडिंबा माता आणि महर्षी पराशर यात्रेचा अनोखा सांस्कृतिक वारसा

​विशेष बातमी (पारध बुद्रुक): एखाद्या गावात राक्षसाची किंवा राक्षसीची पूजा केली जाते, असे ऐकल्यावर अनेकांना आश्चर्य वाटेल. मात्र, महाराष्ट्रातील जालना जिल्ह्यातील भोकरदन तालुक्यात वसलेल्या पारध (शाहूराजा) या ऐतिहासिक गावात ही अनोखी परंपरा शेकडो वर्षांपासून अत्यंत भक्तिभावाने जपली जात आहे. महाभारतातील पात्रांपैकी एक असलेली ‘हिडिंबा मातेला’  येथील गावकरी आपली कुलदेवी मानतात आणि दरवर्षी मोठ्या उत्साहात तिची पूजा-अर्चा करतात.

​भाद्रपद शुद्ध द्वितीयेला भव्य यात्रेचे आयोजन

​दरवर्षी भाद्रपद शुद्ध द्वितीयेला (या वर्षी १२ सप्टेंबर २०२६ रोजी) पारध येथे हिडिंबा माता आणि महर्षी पराशर महाराजांची तीन दिवशीय मोठी यात्रा भरते. या यात्रेनिमित्त मराठवाडा, खान्देश आणि विदर्भातील—विशेषतः जालना, बुलढाणा, जळगाव व छत्रपती संभाजीनगर या जिल्ह्यांतून हजारो भाविक दर्शनासाठी दाखल होतात.

​पौराणिक पार्श्वभूमी: का होते हिडिंबा मातेची पूजा?

​पौराणिक अख्यायिकेनुसार, महाभारत काळात पांडव वनवासात असताना काही काळ या दंडकारण्याच्या भागात वास्तव्यास होते. या भागात मायावी हिडिंबेचे वास्तव्य होते. तिने रूप धारण करून पांडवपुत्र भीमाशी विवाह केला. पुढे त्यांना ‘घटोत्कच’ हा पराक्रमी पुत्र झाला.

​महाभारताच्या युद्धात घटोत्कचाने अर्जुनाचे प्राण वाचवत युद्धाला महत्त्वाचे वळण दिले होते. पुत्राच्या या महान पराक्रमामुळे आणि त्यागामुळे हिडिंबेला देवीचे स्थान प्राप्त झाले, अशी लोकश्रद्धा आहे. याच श्रद्धेतून पारधचे ग्रामस्थ हिडिंबेला कुलदेवी मानून तिची मनोभावे उपासना करतात.

​२० फूट उंचीची अक्राळविक्राळ प्रतिमा आणि भव्य मिरवणूक

​यात्रेच्या मुख्य दिवशी ढोल-ताशांच्या गजरात हिडिंबा मातेची भव्य मिरवणूक काढली जाते.

• ​प्रतिमेची रचना: बांबू, पाचट आणि वाळलेल्या गवताचा वापर करून सुमारे १० ते २० फूट उंचीची विशाल प्रतिमा तयार केली जाते.
• ​पारंपरिक मान: प्रतिमेला मुखवटा बसवून, आकर्षक सजवून बैलगाडीत विराजमान केले जाते. ही मूर्ती तयार करण्याचा आणि मिरवणुकीचा मान वर्षानुवर्षे येथील स्थानिक बारी समाजाकडे आहे.

​महर्षी पराशरांचे जागृत देवस्थान आणि गावाचा वारसा

​पारध गावाला धार्मिकसोबतच मोठा ऐतिहासिक वारसा लाभला आहे. गावात महर्षी पराशर महाराजांचे जागृत देवस्थान असून त्यांची समाधी रायघोळ नदीच्या पात्रात आहे. ‘पराशर’ या नावावरूनच पुढे या गावाचे नाव ‘पारध’ पडले असल्याचे मानले जाते.

​रायघोळ नदीच्या तीरावर वसलेले हे गाव प्रशासकीयदृष्ट्या जालन्यात असले, तरी त्याची मुख्य बाजारपेठ शेजारील बुलढाणा जिल्ह्यातील धाड गावाशी जोडलेली आहे. यात्रेच्या काळात सासरी गेलेल्या गावातील कन्या माहेरी परततात, ज्यामुळे गावात उत्सवाचे आणि आपुलकीचे वातावरण निर्माण होते.

​कुस्तीचा आखाडा आणि मर्दानी खेळ

​तीन दिवस चालणाऱ्या या उत्सवात भजन, भारुड, लाठी-काठी आणि पारंपरिक मर्दानी खेळांचे सादरीकरण केले जाते. यात्रेचे मुख्य आकर्षण म्हणजे भव्य कुस्तीचा आखाडा, ज्यामध्ये राज्यभरातून नामांकित पहिलवान सहभागी होतात.

​एका राक्षसिणीला देवीचे स्थान देऊन तिची पूजा करण्याची ही अनोखी प्रथा पारध गावाला संपूर्ण देशभरात एक वेगळी आणि वैविध्यपूर्ण ओळख मिळवून देते.